CTET JULY PAPER 2 LANGUAGE-1 2013

निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तेरेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत ।
अथ एकदा भगवान् बोधिसत्त्वः बहुजन्मार्जितपुण्यफलैः शिवीनां राजा बभूव । स बाल्यात् एव वृद्धापसेवी, विनयशीलः, शास्त्रपारङ्गतः च आसीत् । जनकल्याणकर्मसु रतः असौ पुत्रवत प्रजा: पालयति स्म । कारुण्यऔदार्यादिसद्गुणोपेतः सः नगरस्य समन्ततः धनधान्यसमृद्धाः दानशालाः अकारयत् । तत्र अर्थिनां समूहः अन्न - पान- वसन रजत- सुवर्णादिकानि अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य सन्तुष्टः अभवत् । राज्ञः दानशीलताम् आकर्ण्य देशान्तरेभ्योSपि जनाः तं देशम् आयान्ति स्म ।
अथ कदाचित् दानशालासु विचरन् स राजा बहुधनलाभेन सन्तुष्टानाम् अर्थिनां विरलसङ्ख्या विलोक्य अचिन्तयन् 'मम अर्थिनः तु धनलाभमात्रेण सन्तोषं भजन्ते । नूनं ते दानवीरा: सौभाग्यशालिनः यान् याचका: शरीरस्य अङ्गानि अप याचन्ते । ' एवं राज्ञ: स्वेषु गात्रेष्वपि निरासक्ति विज्ञान सकलं ब्रह्माण्डं व्याकुलं सञ्जातम् ।
राज्ञि एवं विचारयति सति तस्य दानशीलतां परीक्षितुं देवाधिपतिः शक्रः नेत्रहीनयाचकस्य रूपं धायित्वा तत्पुरतः - हे राजन्! भवतः दानवीरताम् आकर्ण्य अशान्वितः भवत्समीपम् आगतोSस्मि । देव! रवि-शशि -तारा- मण्डलभूषितं जगत् एतत् कथमिव पश्येयं चक्षुर्हीनः । राजा उवाच् -भगवान् ! भवत्मनोरथं पूरयित्वा आतमानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छामि । आदिश्यताम् किं करवाणि? विप्रः उवाच - यदि भवान् प्रीतः ,तदा त्वतः एकस्ये चक्षुषः दानम् इच्छामि येन मम लोकयात्रा निर्बाधा भवेत् । ततः श्रुत्वा राजा अचिन्तयत् , " लोके चक्षुर्दानं दुष्करमेव ! नूनम् ईदृशं दानम् इच्छन् अयं याचकः केनापि प्रेरितः स्यात् । अथवा भवतु नाम। किं बहुत चिन्तनेन ।" इति विचार्यं राजा अभाषत—भो मित्र ! किमेकेन चक्षुषा , अहं भवते चक्षुर्द्वमयेव प्रयच्छामि इति ।
कः आत्मानम् अनुगृहीतं कर्त्तुम इच्छति?

निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तेरेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत ।
अथ एकदा भगवान् बोधिसत्त्वः बहुजन्मार्जितपुण्यफलैः शिवीनां राजा बभूव । स बाल्यात् एव वृद्धापसेवी, विनयशीलः, शास्त्रपारङ्गतः च आसीत् । जनकल्याणकर्मसु रतः असौ पुत्रवत प्रजा: पालयति स्म । कारुण्यऔदार्यादिसद्गुणोपेतः सः नगरस्य समन्ततः धनधान्यसमृद्धाः दानशालाः अकारयत् । तत्र अर्थिनां समूहः अन्न - पान- वसन रजत- सुवर्णादिकानि अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य सन्तुष्टः अभवत् । राज्ञः दानशीलताम् आकर्ण्य देशान्तरेभ्योSपि जनाः तं देशम् आयान्ति स्म ।
अथ कदाचित् दानशालासु विचरन् स राजा बहुधनलाभेन सन्तुष्टानाम् अर्थिनां विरलसङ्ख्या विलोक्य अचिन्तयन् 'मम अर्थिनः तु धनलाभमात्रेण सन्तोषं भजन्ते । नूनं ते दानवीरा: सौभाग्यशालिनः यान् याचका: शरीरस्य अङ्गानि अप याचन्ते । ' एवं राज्ञ: स्वेषु गात्रेष्वपि निरासक्ति विज्ञान सकलं ब्रह्माण्डं व्याकुलं सञ्जातम् ।
राज्ञि एवं विचारयति सति तस्य दानशीलतां परीक्षितुं देवाधिपतिः शक्रः नेत्रहीनयाचकस्य रूपं धायित्वा तत्पुरतः - हे राजन्! भवतः दानवीरताम् आकर्ण्य अशान्वितः भवत्समीपम् आगतोSस्मि । देव! रवि-शशि -तारा- मण्डलभूषितं जगत् एतत् कथमिव पश्येयं चक्षुर्हीनः । राजा उवाच् -भगवान् ! भवत्मनोरथं पूरयित्वा आतमानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छामि । आदिश्यताम् किं करवाणि? विप्रः उवाच - यदि भवान् प्रीतः ,तदा त्वतः एकस्ये चक्षुषः दानम् इच्छामि येन मम लोकयात्रा निर्बाधा भवेत् । ततः श्रुत्वा राजा अचिन्तयत् , " लोके चक्षुर्दानं दुष्करमेव ! नूनम् ईदृशं दानम् इच्छन् अयं याचकः केनापि प्रेरितः स्यात् । अथवा भवतु नाम। किं बहुत चिन्तनेन ।" इति विचार्यं राजा अभाषत—भो मित्र ! किमेकेन चक्षुषा , अहं भवते चक्षुर्द्वमयेव प्रयच्छामि इति ।
भ्रमन्' इत्यर्थे अनुच्छेदे कः शब्दः प्रयुक्तः ?

निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तेरेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत ।
अथ एकदा भगवान् बोधिसत्त्वः बहुजन्मार्जितपुण्यफलैः शिवीनां राजा बभूव । स बाल्यात् एव वृद्धापसेवी, विनयशीलः, शास्त्रपारङ्गतः च आसीत् । जनकल्याणकर्मसु रतः असौ पुत्रवत प्रजा: पालयति स्म । कारुण्यऔदार्यादिसद्गुणोपेतः सः नगरस्य समन्ततः धनधान्यसमृद्धाः दानशालाः अकारयत् । तत्र अर्थिनां समूहः अन्न - पान- वसन रजत- सुवर्णादिकानि अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य सन्तुष्टः अभवत् । राज्ञः दानशीलताम् आकर्ण्य देशान्तरेभ्योSपि जनाः तं देशम् आयान्ति स्म ।
अथ कदाचित् दानशालासु विचरन् स राजा बहुधनलाभेन सन्तुष्टानाम् अर्थिनां विरलसङ्ख्या विलोक्य अचिन्तयन् 'मम अर्थिनः तु धनलाभमात्रेण सन्तोषं भजन्ते । नूनं ते दानवीरा: सौभाग्यशालिनः यान् याचका: शरीरस्य अङ्गानि अप याचन्ते । ' एवं राज्ञ: स्वेषु गात्रेष्वपि निरासक्ति विज्ञान सकलं ब्रह्माण्डं व्याकुलं सञ्जातम् ।
राज्ञि एवं विचारयति सति तस्य दानशीलतां परीक्षितुं देवाधिपतिः शक्रः नेत्रहीनयाचकस्य रूपं धायित्वा तत्पुरतः - हे राजन्! भवतः दानवीरताम् आकर्ण्य अशान्वितः भवत्समीपम् आगतोSस्मि । देव! रवि-शशि -तारा- मण्डलभूषितं जगत् एतत् कथमिव पश्येयं चक्षुर्हीनः । राजा उवाच् -भगवान् ! भवत्मनोरथं पूरयित्वा आतमानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छामि । आदिश्यताम् किं करवाणि? विप्रः उवाच - यदि भवान् प्रीतः ,तदा त्वतः एकस्ये चक्षुषः दानम् इच्छामि येन मम लोकयात्रा निर्बाधा भवेत् । ततः श्रुत्वा राजा अचिन्तयत् , " लोके चक्षुर्दानं दुष्करमेव ! नूनम् ईदृशं दानम् इच्छन् अयं याचकः केनापि प्रेरितः स्यात् । अथवा भवतु नाम। किं बहुत चिन्तनेन ।" इति विचार्यं राजा अभाषत—भो मित्र ! किमेकेन चक्षुषा , अहं भवते चक्षुर्द्वमयेव प्रयच्छामि इति ।
ल्यप्' प्रत्ययः कस्मिन् पदे प्रयुक्तः ?

निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तेरेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत ।
अथ एकदा भगवान् बोधिसत्त्वः बहुजन्मार्जितपुण्यफलैः शिवीनां राजा बभूव । स बाल्यात् एव वृद्धापसेवी, विनयशीलः, शास्त्रपारङ्गतः च आसीत् । जनकल्याणकर्मसु रतः असौ पुत्रवत प्रजा: पालयति स्म । कारुण्यऔदार्यादिसद्गुणोपेतः सः नगरस्य समन्ततः धनधान्यसमृद्धाः दानशालाः अकारयत् । तत्र अर्थिनां समूहः अन्न - पान- वसन रजत- सुवर्णादिकानि अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य सन्तुष्टः अभवत् । राज्ञः दानशीलताम् आकर्ण्य देशान्तरेभ्योSपि जनाः तं देशम् आयान्ति स्म ।
अथ कदाचित् दानशालासु विचरन् स राजा बहुधनलाभेन सन्तुष्टानाम् अर्थिनां विरलसङ्ख्या विलोक्य अचिन्तयन् 'मम अर्थिनः तु धनलाभमात्रेण सन्तोषं भजन्ते । नूनं ते दानवीरा: सौभाग्यशालिनः यान् याचका: शरीरस्य अङ्गानि अप याचन्ते । ' एवं राज्ञ: स्वेषु गात्रेष्वपि निरासक्ति विज्ञान सकलं ब्रह्माण्डं व्याकुलं सञ्जातम् ।
राज्ञि एवं विचारयति सति तस्य दानशीलतां परीक्षितुं देवाधिपतिः शक्रः नेत्रहीनयाचकस्य रूपं धायित्वा तत्पुरतः - हे राजन्! भवतः दानवीरताम् आकर्ण्य अशान्वितः भवत्समीपम् आगतोSस्मि । देव! रवि-शशि -तारा- मण्डलभूषितं जगत् एतत् कथमिव पश्येयं चक्षुर्हीनः । राजा उवाच् -भगवान् ! भवत्मनोरथं पूरयित्वा आतमानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छामि । आदिश्यताम् किं करवाणि? विप्रः उवाच - यदि भवान् प्रीतः ,तदा त्वतः एकस्ये चक्षुषः दानम् इच्छामि येन मम लोकयात्रा निर्बाधा भवेत् । ततः श्रुत्वा राजा अचिन्तयत् , " लोके चक्षुर्दानं दुष्करमेव ! नूनम् ईदृशं दानम् इच्छन् अयं याचकः केनापि प्रेरितः स्यात् । अथवा भवतु नाम। किं बहुत चिन्तनेन ।" इति विचार्यं राजा अभाषत—भो मित्र ! किमेकेन चक्षुषा , अहं भवते चक्षुर्द्वमयेव प्रयच्छामि इति ।
विसर्गसन्धेः उदाहरणम् अस्ति—

निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तेरेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत ।
अथ एकदा भगवान् बोधिसत्त्वः बहुजन्मार्जितपुण्यफलैः शिवीनां राजा बभूव । स बाल्यात् एव वृद्धापसेवी, विनयशीलः, शास्त्रपारङ्गतः च आसीत् । जनकल्याणकर्मसु रतः असौ पुत्रवत प्रजा: पालयति स्म । कारुण्यऔदार्यादिसद्गुणोपेतः सः नगरस्य समन्ततः धनधान्यसमृद्धाः दानशालाः अकारयत् । तत्र अर्थिनां समूहः अन्न - पान- वसन रजत- सुवर्णादिकानि अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य सन्तुष्टः अभवत् । राज्ञः दानशीलताम् आकर्ण्य देशान्तरेभ्योSपि जनाः तं देशम् आयान्ति स्म ।
अथ कदाचित् दानशालासु विचरन् स राजा बहुधनलाभेन सन्तुष्टानाम् अर्थिनां विरलसङ्ख्या विलोक्य अचिन्तयन् 'मम अर्थिनः तु धनलाभमात्रेण सन्तोषं भजन्ते । नूनं ते दानवीरा: सौभाग्यशालिनः यान् याचका: शरीरस्य अङ्गानि अप याचन्ते । ' एवं राज्ञ: स्वेषु गात्रेष्वपि निरासक्ति विज्ञान सकलं ब्रह्माण्डं व्याकुलं सञ्जातम् ।
राज्ञि एवं विचारयति सति तस्य दानशीलतां परीक्षितुं देवाधिपतिः शक्रः नेत्रहीनयाचकस्य रूपं धायित्वा तत्पुरतः - हे राजन्! भवतः दानवीरताम् आकर्ण्य अशान्वितः भवत्समीपम् आगतोSस्मि । देव! रवि-शशि -तारा- मण्डलभूषितं जगत् एतत् कथमिव पश्येयं चक्षुर्हीनः । राजा उवाच् -भगवान् ! भवत्मनोरथं पूरयित्वा आतमानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छामि । आदिश्यताम् किं करवाणि? विप्रः उवाच - यदि भवान् प्रीतः ,तदा त्वतः एकस्ये चक्षुषः दानम् इच्छामि येन मम लोकयात्रा निर्बाधा भवेत् । ततः श्रुत्वा राजा अचिन्तयत् , " लोके चक्षुर्दानं दुष्करमेव ! नूनम् ईदृशं दानम् इच्छन् अयं याचकः केनापि प्रेरितः स्यात् । अथवा भवतु नाम। किं बहुत चिन्तनेन ।" इति विचार्यं राजा अभाषत—भो मित्र ! किमेकेन चक्षुषा , अहं भवते चक्षुर्द्वमयेव प्रयच्छामि इति ।
"असौ पुत्रवत् प्रजाः पालयति स्म" वाक्ये 'असौ ' सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?

निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तेरेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत ।
अथ एकदा भगवान् बोधिसत्त्वः बहुजन्मार्जितपुण्यफलैः शिवीनां राजा बभूव । स बाल्यात् एव वृद्धापसेवी, विनयशीलः, शास्त्रपारङ्गतः च आसीत् । जनकल्याणकर्मसु रतः असौ पुत्रवत प्रजा: पालयति स्म । कारुण्यऔदार्यादिसद्गुणोपेतः सः नगरस्य समन्ततः धनधान्यसमृद्धाः दानशालाः अकारयत् । तत्र अर्थिनां समूहः अन्न - पान- वसन रजत- सुवर्णादिकानि अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य सन्तुष्टः अभवत् । राज्ञः दानशीलताम् आकर्ण्य देशान्तरेभ्योSपि जनाः तं देशम् आयान्ति स्म ।
अथ कदाचित् दानशालासु विचरन् स राजा बहुधनलाभेन सन्तुष्टानाम् अर्थिनां विरलसङ्ख्या विलोक्य अचिन्तयन् 'मम अर्थिनः तु धनलाभमात्रेण सन्तोषं भजन्ते । नूनं ते दानवीरा: सौभाग्यशालिनः यान् याचका: शरीरस्य अङ्गानि अप याचन्ते । ' एवं राज्ञ: स्वेषु गात्रेष्वपि निरासक्ति विज्ञान सकलं ब्रह्माण्डं व्याकुलं सञ्जातम् ।
राज्ञि एवं विचारयति सति तस्य दानशीलतां परीक्षितुं देवाधिपतिः शक्रः नेत्रहीनयाचकस्य रूपं धायित्वा तत्पुरतः - हे राजन्! भवतः दानवीरताम् आकर्ण्य अशान्वितः भवत्समीपम् आगतोSस्मि । देव! रवि-शशि -तारा- मण्डलभूषितं जगत् एतत् कथमिव पश्येयं चक्षुर्हीनः । राजा उवाच् -भगवान् ! भवत्मनोरथं पूरयित्वा आतमानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छामि । आदिश्यताम् किं करवाणि? विप्रः उवाच - यदि भवान् प्रीतः ,तदा त्वतः एकस्ये चक्षुषः दानम् इच्छामि येन मम लोकयात्रा निर्बाधा भवेत् । ततः श्रुत्वा राजा अचिन्तयत् , " लोके चक्षुर्दानं दुष्करमेव ! नूनम् ईदृशं दानम् इच्छन् अयं याचकः केनापि प्रेरितः स्यात् । अथवा भवतु नाम। किं बहुत चिन्तनेन ।" इति विचार्यं राजा अभाषत—भो मित्र ! किमेकेन चक्षुषा , अहं भवते चक्षुर्द्वमयेव प्रयच्छामि इति ।
अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य के सन्तुष्टाः भवन्ति स्म ?